Notenkraker in de Maashorst

Al vroeg in dit najaar kwamen er berichten voorbij dat er veel Notenkrakers vanuit Noord- en Oost-Europa en Siberië westwaarts op trek waren gezien. Deze vogels behoren tot de Siberische ondersoort: de Dunsnavelnotenkraker. Zij zijn vanuit Siberië, Finland en Noord-Scandinavië massaal naar het westen getrokken door een tekort aan zaden van de Siberische den en spar in hun eigen leefgebied.

Notenkraker in Chaam op 5 okt. ©Peter van de Braak
Notenkraker in Chaam op 5 okt. ©Peter van de Braak
Notenkraker in Chaam op 5 okt. ©Peter van de Braak
Notenkraker in Chaam op 5 okt. ©Peter van de Braak

Op Waarneming.nl kwamen al snel de eerste meldingen van voorbijvliegende Notenkrakers in Nederland binnen. Alle telposten in het land stonden op scherp in de hoop er een te spotten. Zelf heb ik menig uurtje bij onze telpost doorgebracht, maar helaas zonder resultaat. Op 7 oktober hadden de tellers die er toen wél waren geluk: zij zagen een langsvliegende Notenkraker. Ook op 28 oktober zag Teun er een overvliegen bij onze telpost, en op 2 november volgde er zelfs nog eentje. In onze omgeving werd daarnaast een lokale vogel gemeld in de bossen van Mariahout, die daar wekenlang heeft gezeten. Later dook er nog een exemplaar op in een woonwijk in Malden en eentje aan de rand van Rosmalen.

Notenkraker in bossen Mariahout op 22 okt. ©Peter van de Braak
Notenkraker in bossen Mariahout op 22 okt. ©Peter van de Braak
Notenkraker in bossen Mariahout op 22 okt. ©Peter van de Braak
Notenkraker in bossen Mariahout op 22 okt. ©Peter van de Braak
Net als een aantal andere vogelaars heb ik in deze tijd allerlei ‘goede’ Notenkraker plekken bezocht. Normaal gesproken foerageren ze graag op hazelaars, maar die droegen dit jaar erg weinig hazelnoten. Daarom heb ik ook diverse beukenlanen bezocht in de hoop er toch een te ontdekken. Maar eigenlijk had ik de hoop al opgegeven; de vogeltrek liep immers al bijna op zijn eind.
Met mijn hond bleef ik toch door diverse gebieden wandelen, waarbij ik af en toe het geluid liet horen in de hoop dat er een Notenkraker zou reageren. Zo ook op vrijdag de 13e. Ik was gestart bij de parkeerplaats van het natuurcentrum en wilde het gebied ten noorden daarvan weer eens verkennen. Hier heeft Staatsbosbeheer stukken aangeplant met diverse struiken en bomen, waaronder ook hazelaars. Na anderhalf uur lopen met alleen roepende Gaaien kwam ik weer bij de auto aan. Net op dat moment belde mijn zoon Marijn met de vraag of ik zin had om samen met hem en mijn kleindochter Lotte een stuk te gaan lopen in het bos. Na een half uurtje kwamen ze aan op de parkeerplaats en liepen we richting hetzelfde bosje. Onderweg merkte ik dat ik mijn camera in de auto had laten liggen (echt vrijdag de 13e!), maar ik dacht dat ik die toch niet nodig zou hebben. Op verschillende plekken liet ik het geluid van een Notenkraker horen, maar zonder respons. Toen we echter bij het bewuste bosje aankwamen en ik het geluid nog een keer liet horen, kwam er ineens een gaaiachtige vogel naar ons toe vliegen. Ik zag hem niet direct, maar Marijn riep meteen: "NOTENKRAKER!" Het was er inderdaad eentje. De vogel bleef een paar minuten boven ons zitten en liet zich goed zien en vooral horen. Zelfs Lotte stak haar vinger omhoog bij dit harde geschreeuw. Wat later vloog hij verder het bos in.
Notenkraker in de Maashorst ©Peter van de Braak
Notenkraker in de Maashorst ©Peter van de Braak
Lotte
Lotte met verrekijker ©Peter van de Braak
Notenkraker in de Maashorst  ©Peter van de Braak
Notenkraker in de Maashorst ©Peter van de Braak
We waren ontzettend blij met deze ontdekking en besloten de waarneming meteen te melden in de Signal- en WhatsAppgroepen. Ondertussen ben ik toch maar snel naar de auto gelopen om mijn camera te halen. Toen ik op de plek terugkwam, waren de eerste vogelaars al gearriveerd. We besloten even te wachten voordat we nogmaals een geluidje lieten horen. Dit geluid moesten we spaarzaam gebruiken, aangezien Notenkrakers er blijkbaar maar een enkele keer op willen reageren.
Notenkraker in de Maashorst ©Peter van de Braak
Notenkraker in de Maashorst ©Peter van de Braak
Notenkraker in de Maashorst  ©Peter van de Braak
Notenkraker in de Maashorst ©Peter van de Braak
Notenkraker in de Maashorst  ©Peter van de Braak
Notenkraker in de Maashorst ©Peter van de Braak
Uiteindelijk is deze Notenkraker nog enkele dagen prachtig door velen gezien. Deze volwassen vogel (herkenbaar aan het ontbreken van witte toppen op de handdekveren) zat regelmatig verscholen in het dichte hazelaarsbosje. Tussendoor vloog hij vaak naar het begrazingsgebied om naar insecten te zoeken. Grote insecten nam hij mee naar de eikenlaan, waar hij ze op zijn gemak opat. Hopelijk blijft deze bijzondere gast nog enige tijd in het gebied hangen!

Notenkraker in de Maashorst ©Peter van de Braak

De Notenkraker is een zeldzame invasievogel die in de meeste jaren nauwelijks in Nederland voorkomt. De grootste invasie vond plaats in 1968, toen duizenden vogels het land binnentrokken en enkele daarvan in het voorjaar van 1969 zelfs bleven broeden. In Uden zijn er in destijds op diverse plekken (o.a. Heinsbergersstraat) Notenkrakers gezien. In latere jaren (1971, 1977, 1985, 1991 en 2008) waren er alleen nog kleinere invasies, en de soort wordt steeds zeldzamer..

Peter van de Braak